۲-    دوره پیدایش نظریه های مکتب  کلاسیک:

 

در اواخر  سالهای 1800 میلادی مجموعه ای از مفاهیم تازه درباره سازمان، که هم اکنون به عنوان نظریه های کلاسیک شناخته شده است، به گونه ای وسیع گسترش یافت. تاثیر نظریه های کلاسیک  سازمان هم تکنون نیز بارز و برجسته است. چندان که آثار آن در بسیاری از سازمانهای پیچیده مشاهده می شود. در واقع مفاهیم کلاسیک  سازمان در مقیاس وسیعی از سازمانهای بزرگ و پیچیده مصداق پیدا می کند که تاثیر بسزایی  در تکامل تمدن نوین داشته است.

نظریه کلاسیک، سازمان را ساختاری از روابط قدرت، نقش ها، فعالیتها و ارتباطاتی که بین افراد وجود دارد، تعریف می کند. به طور کلی طبق این نظریه سازمان یک ساختار مکانیستی، بی روح  و غیر قابل انعطاف است.

نظریه کلاسیک در سه مسیر تحول یافت. بوروکراسی، نظریه  اداری و مدیریت علمی. اساس این سه جریان با فرضیاتی مشابهی پایه ریزی شده و تاثیر عملی آنها یکسان است. همچنین هر سه جریان در یک مقطع زمانی رشد و توسعه یافتند. (1950-1900 م)

منبع:  تئوریهای سازمان مدیریت- هربرت جی هیکس  و   سی ری گولت ترجمه : گویل کهن

1-    دوره پیش از مدیریت علمی:

 

سازمان اداری پدیده ای نوظهور نیست بلکه از همان آغاز زندگی اجتماعی بشر وجود داشته است. از این رو تقریبا طبیعی به نظر می رسد که اجتماعات اولیه بشر نوعی مقررات را بر سرنوشت خود حاکم کرده باشند. بر اساس این قوانین اولیه و یک سلسله آداب و رسوم  ابتدایی دیگر بود که شالوده سازمانهای اجتماعی و اداره امور این سازمانها ریخته شد.

ریشه بسیاری از مباحث اداری عصر حاضر را شاید بتوان در عمق مباحث  اداری این دوران مقدماتی از تاریخ حیات بشر جستجو کرد. متاسفانه تاریخ اداره امور  سازمانهای اجتماعی در دوره های اولیه زندگی ملل آنقدرها نوشته نشده است اما از خلال تاریخ تمدن بشر می توان تا حدودی به نوع فعالیتهای اداری پی برد.

بر اساس اظهارات ماکس وبر، بوروکراسی از زمانهای بسیار قدیم در ممالکی از قبیل روم، چین و مصر موجود بوده است. امپراطور ی عظیم پادشاهان هخامنشی بخصوص در دوران کوروش وجود سازمانهای بورکراتیک و یا دستگاه های وسیع اداری را غیر قابل اجتناب می کرد.

بدون شک یک چنین سازمانی در زمان حکومت فراعنه مصر هم مورد احتیاج بوده است تا بتوانند آثار فنا ناپذیر اهرام مصر را بوجود بیاورد. دوران امپراطوری روم خاطره مدیران لایقی را از خود بجا گذاشته است، تا آنجا که سازمان دهندگان و اداره کنندگان رومی در طول تاریخ اشتهار فراوان یافته اند. چین باستان سیستم استخدامی آنچنان مترقی را بنیان نهاد که تا حدود زیادی ممالکی بزرگ مانند انگلستان برای طرح شالوده استخدامی خود از آن الهام گرفتند. با اینکه قرون وسطی از لحاظ سیر تکامل اندیشه بشر و از نظر تحقیقات  علمی به عنوان عصری  تیره و تاریک شناخته شده است. اما  شواهد تاریخی چندی بیانگر این حقیقت است که تا حدودی مطالعات اداری ارزنده ای در این دوران  از تاریخ انجام شده است.  برخی از نویسندگان روشهای سازمانی و اداری کلیسای کاتولیک روم در زمینه امور دنیایی و نه روحانی این کلیسا را منبع الهامی برای دانشمندان مدیریت و رهبران سازمانهای اداری و اجتماعی ممالک غرب در ادوار بعد به حساب آورده اند. در ممالک مسلمان، اسلام نقشی اساسی در ایجاد شالوده های رهبری نسبتا دموکراتیک بر عهده گرفت.

اسلام نقشی اساسی در ایجاد شالوده های رهبری سازمانهای اجتماعی، بدان اکتفا نمی کند و تدابیر  و شیوه های اداری و سازمانی خاصی با ضمانت اجرایی مادی و دنیایی برای تضمین حسن اداره امور مملکت و جلوگیری از انحراف و اجحاف مامورین حکومت و اجتناب از نتایج  نامطلوب دیگر اتخاذ می کند. بسیاری از شیوه های رهبری جدید با هدف تامین منافع سازمان اجتماعی و تضمین موفقیت رهبران سازمانی، مورد توجه علمای صدر اسلام بوده است.

 

 

نظری اجمالی برسیر تحول مدیریت

بخش عمده دانش کنونی مدیریت از تجربات مدیران و آثار دانشمندانی نشات گرفته است که به مطالعه مدیریت پرداخته اند. در پستهای آینده برای نمایش چگونگی بررسیهای مدیریتی و تاثیر دستاوردهای مدیران پیشین بر مدیران امروزی، به طور اجمال به بررسی سیر تحول مدیریت خواهیم پرداخت.

  

            خبر آمد خبری در راه است           

                 سرخوش آن دل که به آن آگاه است             

               شاید این جمعه بیاید شاید خنده از چهر ه گشاید شاید